است « 1 » . و « 2 » بدين سبب او را خفيف بالاضافه گويند . و طبع او گرم و تر است و منفعت او در كاينات آن « 3 » است كه تخلخل و گشادگى و سبكى « 4 » باز « 5 » ديد آورد . آب جسمى است بسيط و « 6 » جايگاه طبيعى او آن است كه گرد همهء روى « 7 » زمين برآمده باشد و زير هوا باشد . و « 8 » بدين سبب او را ثقيل بالاضافه گويند . و طبع او سرد و تر است . و منفعت او در « 9 » كاينات آن است كه ديگر « 10 » اركان به دو « 11 » پذيرندهء نقشها و شكلها شوند . خاك جسمى است بسيط « 12 » . جايگاه طبيعى او زير ديگر اركان است و « 13 » بدين سبب او را ثقيل مطلق گويند . و منفعت او در كاينات « 14 » استمساك و حفظ اشكال و هيآت است . دؤم « 15 » : مزاج است و آن كيفيتى است « 16 » كه از تفاعل كيفيات متضاده كه در عناصر منتظم الاجزا « 17 » موجود است ، حادث شود « 18 » و « 19 » باز « 20 » ديد آيد كه « 21 » هر ركنى از اركان ، به صورت اثركننده‌اند و به ماده اثر پذيرنده . و هرگاه كه آن « 22 » چهار صورت با يكديگر بكوشند « 23 » و « 24 » قوت هر « 25 » يكى از ايشان « 26 » شكسته شود و « 27 » صورت طبعى « 28 » از ميان « 29 » پديد آيد « 30 » ، آن « 31 » را مزاج گويند و آن نه است ؛ چهار مفرد و چهار مركب . مفرد : گرمى و سردى و « 32 » ترى و خشكى . مركب : گرمى و خشكى ، « 33 » گرمى و ترى ، « 34 » سردى و خشكى « 35 » ، سردى و ترى و يكى معتدل « 36 » .

--> ( 1 ) . س : - است . ( 2 ) . ل : - و . ( 3 ) . س : - آن . ( 4 ) . س : - سبكى . ( 5 ) . ل : با . ( 6 ) . ل : - و . ( 7 ) . س : - روى . ( 8 ) . ل : - و . ( 9 ) . م : + همه . ( 10 ) . س : - ديگر . ( 11 ) . س : - به دو . ( 12 ) . س : + و . ( 13 ) . ل : - و . ( 14 ) . س : + است . ( 15 ) . م : دوم . ( 16 ) . ل : - است . ( 17 ) . ل : معتصم الاجزا ؛ م : متصعده الاجزا . ( 18 ) . س : عادت نمايد . ( 19 ) . س : - و . ( 20 ) . ل : با . ( 21 ) . م : + و . ( 22 ) . م : - آن . ( 23 ) . س : بكوشد . ( 24 ) . س : + هرگه كه . ( 25 ) . س : قوتى . ( 26 ) . ل : + كه ؛ م : آن . ( 27 ) . س : - و . ( 28 ) . ل و م : طبيعى . ( 29 ) . م : ميانه . ( 30 ) . م : + كه . ( 31 ) . ل : اين . ( 32 ) . س : - و . ( 33 ) . م : + و . ( 34 ) . م : + و . ( 35 ) . م : + و . ( 36 ) . س : - سردى و خشكى ، سردى و ترى و يكى معتدل .